Eerste Kamer stemt in met beladen aftapwet

13 juli 2017

Bits of Freedom onderzoekt juridische mogelijkheden tegen 'sleepnet'  

De Eerste Kamer heeft gisteren met een meerderheid ingestemd met de nieuwe Wet op de inlichtingen en veiligheidsdiensten. De Nederlandse inlichtingen- en veiligheidsdiensten (AIVD en MIVD) krijgen met deze aftapwet de bevoegdheid om ook kabelgebonden telecommunicatie te onderzoeken. Tegelijk wordt het toezicht op de inzet van de nieuwe bevoegdheden versterkt. De wet moet 1 januari 2018 ingaan. Privacybeschermingsorganisatie Bits of Freedom vindt deze 'sleepnet-wet' veel te ver gaan en overweegt een gang naar de rechter.

Volgens minister Ronald Plasterk van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is aanpassing van de wet voor de inlichtingen- en veiligheidsdiensten van belang 'voor de bescherming van de nationale veiligheid en het bijdragen aan de internationale rechtsorde, waaronder bijvoorbeeld de bescherming tegen terrorisme, de bescherming van het hightech-bedrijfsleven en de overheid tegen cyberaanvallen.'

De bewindsman wijst op voortschrijdende technologische ontwikkelingen waardoor bijna alle datastromen (telefonie, internet, e-mail en sociale media) kabelgebonden verlopen. Terroristen die aanslagen willen plegen in Europa of strijden in buitenlandse conflictgebieden maken hier veelvuldig gebruik van, bijvoorbeeld voor rekrutering en commandovoering. Daarom is het voor de diensten noodzakelijk om kabelgebonden telecommunicatie te onderzoeken, aldus Plasterk.

Bits of Freedom

Bits of Freedom schrijft in een verklaring dat 'gericht tappen nu al mogelijk is, maar dat onder de nieuwe wet de geheime diensten straks stelselmatig en op grootschalige wijze onze online-communicatie ongericht mogen onderscheppen en analyseren. Zo komen grote groepen onschuldige burgers in het vizier van de diensten'.

De privacywaakhondbeweging onderzoekt samen met het mensenrechtenplatform Pilp en aantal andere organisaties welke juridische mogelijkheden er zijn om dit digitale sleepnet van de geheime diensten aan te vechten.

In de wet staat bijvoorbeeld dat afgetapte gegevens, mits relevant, drie jaar mogen worden bewaard. Tussen onschuldige burgers en doelwitten wordt, wat de bewaartermijn betreft, geen onderscheid gemaakt. Ook is de uitwisseling van gegevens met inlichtingendiensten van andere landen geregeld in de nieuwe wet.

Verder maakt de wet het mogelijk dat inlichtingendiensten ook iemand uit het persoonlijk netwerk van een doelwit mogen hacken, indien het doelwit zich digitaal krachtig heeft beveiligd. Een vriend of familielid is dan makkelijker te kraken, waarna de sprong naar het doelwit is te maken.

Ook mogen geheime diensten als AIVD en MIVD (defensie) voortaan bedrijven inzetten als informanten. Voorheen mochten alleen individuen optreden als tipgever. Dit maakt het mogelijk dat een dienst informatie kan opvragen bij een bedrijf indien dat bedrijf vrijwillig meewerkt.

Extra controle

Minister Plasterk stelt dat er extra toezicht komt op de inzet en naleving van de nieuwe bevoegdheden. Zo is er, voordat deze bevoegdheden worden ingezet, toestemming van de minister en een onafhankelijke commissie met rechterlijke en technische achtergrond nodig: de zogeheten Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden (TIB). De onafhankelijke toetsing vooraf gaat niet alleen gelden voor de kabel-interceptie, maar ook voor de inzet van bestaande bijzondere bevoegdheden zoals het tappen van telefoongesprekken en het maken van inbreuken op computers.

Ook de rol van de Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD) wordt versterkt. De CTIVD gaat fungeren als zelfstandige klachtinstantie die bindende uitspraken kan doen over klachten van burgers. Voor de inzet van bevoegdheden jegens advocaten en journalisten is in de wet verankerd vooraf toestemming van de rechtbank Den Haag noodzakelijk is.

Kritiek

De Tweede Kamer stemde op 14 februari van dit jaar in met de wet. In de Eerste Kamer is er nu dus ook een meerderheid voor de nieuwe wet, al stemden SP, D66, GroenLinks en Partij voor de Dieren in de Senaat tegen. Zij vrezen een te grote inbreuk op de privacy van burgers en vinden het toezicht niet sterk genoeg. Ook is de wet wat hen betreft op veel punten te vaag. 

Ook komen er kritische geluiden uit de hoek van burgerrechtenorganisaties (zoals Bits of Freedom), Raad voor de Rechtspraak, de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ) en hoogleraren. De NVJ vreest dat het voor journalisten moeilijker wordt om bronnen af te schermen en dat mogelijke klokkenluiders daardoor worden afgeschrikt.

 

https://www.computable.nl/artikel/nieuws/security/6061656/250449/eerste-kamer-stemt-in-met-beladen-aftapwet.html