Slot Sentinels: Nederlands cybersecurity onderzoek op stoom

02-06-2014

Tijdens het druk bezochte NCSRA (National Cyber Security Research Agenda) symposium op 2 juni 2014 werd het Sentinels-onderzoeksprogramma officieel afgesloten. ‘Het onderzoeksprogramma dat visionairs Pieter Hartel en Bart Jacobs rond 2003 initieerden, heeft de basis gelegd voor de huidige internationale koppositie van Nederland op dit terrein,’ concludeert voorzitter van de Sentinels programmacommissie Willem Jonker. ‘Nederland loopt voorop als het gaat om cyber security onderzoek,’ beaamt dagvoorzitter Gerben Klein Baltink van de National Cyber Security Council in zijn openingswoord tijdens het NCSRA-symposium. ‘Een belangrijke factor voor het ontstaan van deze positie was het Sentinelsprogramma. Dat heeft mensen bij elkaar gebracht die de aanzet hebben gegeven voor drie nationale onderzoeksagenda’s en daarmee voor de huidige Nederlandse wetenschappelijke activiteiten op het terrein van computerveiligheid.’

Conclusie Sentinels
vlnr Wouter Segeth, Jan Piet Barthel, Peter Hondebrink, Erik Poll, Arjan Jeckmans, Wilma van Dijk, Inald Lagendijk, Willem Jonker en Sandro Etalle

 

Vroeg herkend
Sentinels was erop gericht om binnen Nederland de kennis over veiligheid van computers en netwerken te verbeteren. Pieter Hartel en Bart Jacobs beseften al vroeg dat computerveiligheid een onderwerp was dat steeds belangrijker zou worden. ‘We spreken over tien jaar geleden. In die tijd waren hackers nog eenzame computerexperts die op hun zolderkamer vastgeplakt zaten achter hun toetsenbord en zeer specifieke doelen aanvielen met specialistische software,’ vertelt Lodewijk van Zwieten, landelijk officier van justitie op het gebied van cybercrime. ‘Tegenwoordig zijn veel hackers georganiseerd in criminele bendes. Computerexpert hoef je niet meer te zijn: je kunt malwareprogramma’s gewoon kopen, daar zijn zelfs servicedesks voor waar je met je vragen terecht kunt. En je hoeft geen specifiek doel meer te selecteren, je huurt gewoon een botnet dat zelf zijn slachtoffers kiest.’
 

Alles met alles verbonden
Niet alleen is het hacken zelf gemakkelijker geworden, ook het aantal mogelijke doelen is explosief gestegen. ‘IT is doorgedrongen tot de haarvaten van de samenleving,’ zegt Sentinels-voorzitter Willem Jonker. ‘We leven in het tijdperk van het Internet of things, alles is met alles verbonden.’ Dat geldt zelfs voor kritische infrastructuur, zoals banken en elektriciteitscentrales. ‘Maar dat betekent ook dat individuen in alle aspecten van hun leven kwetsbaar zijn geworden voor aanvallen.’

Gemeenschap gevormd
Sentinels begon in een tijd dat deze ontwikkelingen nog niet te overzien waren. ‘Maar er was al wel duidelijk dat digitalisering de toekomst was. En dat digitale dingen makkelijker te stelen zijn,’ zegt Jonker. Het programma had een omvang van 10 miljoen euro, waarvan een kwart werd ingebracht door deelnemende partners. Met dit budget zijn zestien onderzoeksprojecten gestart. Alhoewel deze projecten vele mooie resultaten hebben opgeleverd, van publicaties in high impact tijdschriften tot softwarecodes, patenten en start-ups, zijn alle betrokkenen het erover eens: de voornaamste opbrengst van Sentinels gaat veel verder dan dat. ‘Sentinels heeft de Nederlandse onderzoekers op het gebied van computerveiligheid bij elkaar gebracht,’ zegt Jan-Piet Barthel van NWO. ‘Eerst hebben de universiteiten zich verenigd in het onderzoek, en later zijn daar via het ICT Innovatieplatform Veilig Verbonden en de National Cyber Security Research Agenda’s ook de bedrijven steeds meer bij betrokken geraakt.’
 

Opleiding
‘Sentinels heeft vooral goed opgeleide mensen opgeleverd, die de huidige en toekomstige uitdagingen te lijf kunnen gaan,’ vindt Jonker. Daarnaast is in de slipstream van Sentinels een aantal opleidingen ontstaan, met speciale focus op security. ‘Ook daarin hebben de universiteiten elkaar weten te vinden,’ zegt hij. ‘Zo hebben de Technische Universiteit Eindhoven, de Radboud Universiteit Nijmegen en de Universiteit Twente in 2005 gezamenlijk het virtuele Kerckhoffs instituut opgericht dat een masteropleiding aanbiedt op het terrein van security.’ Andere universiteiten en hogescholen zijn gevolgd, waardoor de security-opleidingen inmiddels het totale scala bedekken: van de bachelorfase tot postdoctorale bijscholing voor mensen die in de IT-sector werken.

Vervolgfinanciering
‘Sentinels heeft de opmaat geboden voor een aantal belangrijke vervolgstappen,’ zegt Barthel. ‘Een direct vervolg was de eerste National Cyber Security Research Agenda, waarin het veld – onderzoek EN bedrijfsleven samen – een aantal focusgebieden heeft bepaald waar de aandacht op gericht moest worden. Vanuit die agenda zijn nieuwe financieringsmogelijkheden gecreëerd, zoals het NWO-programma Cyber Security, en een SBIR (Small Business Innovation Research) regeling voor productontwikkeling en startende ondernemingen.’
 

Verse start
Inmiddels zijn er ook verregaande internationale samenwerkingen, zoals met het Cyber Security Department van de Amerikaanse Homeland Security. Tijdens het symposium op 2 juni werden de eerste gehonoreerde projecten binnen deze Amerikaans-Nederlandse samenwerking afgetrapt. Ook werd het startschot gegeven voor de eerste negen projecten binnen het NWO-programma Cyber Security. Zo vloeide het einde van Sentinels naadloos over in een grootser vervolg.
 

Start 9 NCSRA projecten
vlnr Inald Lagendijk, Sicco Verwer, Sandro Etalle, Michel van Eeten, XiXi Lu, Marianne Junger, Baris Ege, Marleen Weulen Kranenbarg en Lucian Cojocar.

 

Prima op weg
‘We hebben een bloeiende onderzoeksgemeenschap opgebouwd,’ besluit Inald Lagendijk van het bestuur van NWO Exacte Wetenschappen tevreden. ‘Je ziet dat ook aan de toekenningen binnen de Vernieuwingsimpuls. De afgelopen paar jaar zijn er vijf security-onderzoekers in de prijzen gevallen. Een jaar of tien geleden zouden dat er nul geweest zijn. We trekken talent aan, er is financiering via verschillende programma’s, bedrijven zijn aangehaakt en we hebben een solide onderzoeksagenda.’ ‘Nederland is inderdaad prima op weg. Wij zijn dan ook erg blij met onze samenwerking, en hopen die nog lang voort te zetten,’ sluit directeur Douglas Maughan van de Cyber Security Department van Homeland Security af.

Bezoek voor meer informatie over Sentinels de website: www.sentinels.nl

 

tekst: Sonja Knols, Ingenieuse
fotografie: Jenny van Bremen-Boom, NWO